Vluchten kan niet meer – de liedjes in Jouberts romans

Van de vertaler van Irma Joubert

Een vertaler die maandenlang met een boek zit opgesloten, heeft soms de onbedwingbare behoefte een klein vertaalgrapje te maken. Ik tenminste wel. Al weet ik dat de corrector die subiet met rode pen te lijf zal gaan, toch kan ik het niet laten.

Hildegard, de hoofdpersoon in Irma Jouberts nieuwste roman, heeft het niet altijd gemakkelijk. Vaak brengt het leven haar op plaatsen en in situaties waar ze zich diep ongelukkig voelt. Als er dan op een gegeven moment in het Afrikaans staat dat ze nergens meer naartoe kan vluchten, hoor je natuurlijk in je vertalershoofd onmiddellijk Jenny Arean meezingen: ‘Vluchten kan niet meer, ‘k zou niet weten hoe. Vluchten kan niet meer, ‘k zou niet weten waarnaartoe…’ Dus ik liet Hildegard peinzen: ‘Vluchten kan niet meer. Ze zou niet weten waarnaartoe.’ Zou de corrector het zien? Zou het geaccepteerd worden? Ja dus, en nee dus.

Over zingen gesproken – er komen in Hildegard nogal wat liedjes voor. Vaak een probleem voor een vertaler, vooral als er een heel couplet wordt geciteerd. Er zijn vier mogelijkheden: Je laat de tekst onvertaald, óf je zoekt een bestaande Nederlandse vertaling, óf – als die er niet is – een vergelijkbaar alternatief, óf je vertaalt de tekst zelf. Dat laatste kost een week extra, als je tenminste trouw blijft aan de melodie, dus die mogelijkheid valt bij voorbaat af.

Veel plezier heb ik gehad met het repertoire van de baron die Hildegard aan het eind van het boek verzorgt. Voor ‘Lustig ist dat Zigeunerleben’ vond ik op internet een bruikbare Nederlandse versie uit dezelfde tijd: ‘Zingend trekken wij nu naar buiten, faria.’ Enzovoort. Prima bruikbaar. Zelf ken ik trouwens de variant ‘Vrolijk is het kampeerdersleven, faria! O, dat kan zo veel vreugde geven, faria!’ Iets wat wij in mijn gezin regelmatig zongen, bij voorkeur als we met ons tentje achterop met drie druipende kinderen door de plenzende regen fietsten. Maar de baron leek me niet iemand die veel had gekampeerd, dus die vertaling heb ik zelfs voor de grap maar niet voorgesteld. Voor het strijdlustige ‘Wir wollen uns’ren alten Kaiser Wilhelm wieder haben’ zou een Nederlands alternatief juist misplaatst zijn geweest. De baron zingt hier niet zomaar een marsliedje. Kijk maar eens op Youtube en je begrijpt alles van de politieke kleur van de Duitsers in Duitswes.

Youtube is trouwens een onuitputtelijke bron van lering en vermaak. Ik heb daarom een gouden tip voor je. Beluister bij het lezen van dit boek alle genoemde muziekstukken en liedjes op Youtube, en je geniet drie keer! Bijkomend voordeel: het wachten op de volgende Joubert duurt een stukje minder lang…

Dorienke de Vries

Geef een reactie